AVANOS / TÜRKİYE / TURKEY
Kızılırmak nehrinin her iki yakasında kurulmuş olan Avanos bölgenin turizm
merkezlerinden biridir. İlçeye Kızılırmak hayat veriyor. Burası seramik
atölyelerinin bulunduğu, toprağın şekillendirilip pişirilerek kaba kacağa
dönüştüğü yerdir. Bu el yapımı parçaların hiç bir yerde bu kadar güzelini bu
kadar ucuza bulamazsınız. İpek ve yün halı dokumacılığı da hem evlerde hem de
modernleşmiş mağazalarda sürdürülür.
Tarihi
Hititler döneminde, kimi tarihçilere göre "Zu-Winasa, kimilerine göre ise "Nenassa"
adını aldığı belirtilir. Yunan ve Roma dönemlerinde "Venessa", Bizans döneminde
ise "Vanote" diye adlandılıyor. Selçukluların önemli kumandanlarından Evranos
Bey'in adını aldığı; bu ismin ise Osmanlı döneminde Avanos olarak değiştiği öne
sürülmektedir. Tarihçi Strabon'un belirttiğine göre Venessa, Kayseri (Mazaka) ve
Kemerhisar'dan (Tyana ) sonra gelen Kapadokya Krallığı içindeki üçüncü politik
ve dini öneme sahip bir yerleşim yeridir. Buraya yerleşmiş olan, tanrı Zeus ve
Uranos kültürünün varlığından da söz edilmektedir.
Bağcılık
İlçede önemli uğraşlardan biri de bağcılıktır. Avanos’un yamaçlarına doğru
bağlar, bahçeler yayılır, elde edilen üzümler sofralık olarak kullandığı gibi,
mağaralarda, doğal depolarda şarap üretiminde kullanılır.
Çömlekçilik
Avanos'ta Hititler'den beri çarkla çanak-çömlek yapıldığı bilinmektedir. Bu el
sanatı kavimden kavime, babadan oğula geçerek günümüze kadar gelmiştir.
Avanos'un dağlarından ve Kızılırmak'ın eski yataklarından yumuşak ve yağlı kil
topraklar elenir ve iyice yoğurularak çamur haline getirilir. Çark adı verilen
ve ayakla döndürülen tezgah üzerindeki çamurun maharetle şekillendirilmesiyle
istenilen çanak yapılmış olur. İşlik denilen atölyelerde üretilen çanaklar önce
güneşte, daha sonra da gölgede kurutulduktan sonra, saman ve talaşla yakılan
fırınlarda 800 dereceden başlayıp 1200 derece sıcaklık arasında özenle
pişirilir.
Yörede yemek kapları, su testileri, kışlık yiyecek saklamak için çömlekler ve
küpler, su kükleri tanınan çanak ürünleridir. Avanos, günümüzde ''Kapadokya'nın
El Sanatları ve Alış - veriş Merkezi'' olarak tanınmaktadır.
AVANOS - Tarihi ve Gezilecek Yerler
Lahit Mezar
(Kayseri Arkeoloji Müzesine Götürüldü)
Avanos'ta Kızılırmak kenarında bulunmuştur. Kapadokya Bölgesi’nde bugüne kadar
ele geçen tek lahit olması açısından ilginçtir. Lahit, 1971 yılında tesadüfen
ortaya çıkmış, semerdam biçimindeki kapağı kimliği tespit edilmeyen şahıslarca
açılmış ve içindeki buluntular ne yazıkki çalınmıştır. Ceset üzerinde yapılan
patolojik ve paleoantropolojik araştırmalar sonucunda lahitin, saçları kına ile
boyanmış bir kadına ait olduğu anlaşılmıştır.
--------------------------------------------------------------------------------
Dereyamanlı Kilisesi
(1 km Batı)
Ulaşım: Özel Araç-Yürüyüşe Uygun
Avanos'ta bulunan 2'nci yüzyıldan kalma son derece önem arzeden kilise Avanos
Belediyesinin aldığı bir kararla Vatikan'dan gelen temsilcilerin de bulunduğu
bir törenle ibadete açılarak bölgeye gelen dini grupların hizmetine sunulmuştur.
Ayrıca Katolik aleminin ruhani lideri Papa 2'nci Jean Paul'de Kapadokya'ya ve
özellikle Avanos'a Dereyamanlı kilisesine gelmek istediği söylenmiştir.
--------------------------------------------------------------------------------
Paşabağı
(2 km Güney)
Ulaşım: Belediye Otobüsü-Özel Araç-Yürüyüşe Uygun
Avanos'un güney çıkışında, yoldan 1 km içeridedir. Paşabağı veya Keşişler Vadisi
diye adlandırılan küçük vadide iki ve üç başlık taşıyan birleşik peribacaları
görülür. Bu bölge aslında peribacalarının oluşumu nu izleyebileceğiniz küçük bir
müze gibidir. Peribacaları nın bazısı henüz oluşum halinde, bazısı oluşumunu
tamamlamış, bazısı da olgunlaşıp bozulmaya başlamıştır. Paşabağı vadisinin
ortasındaki üç başlı peribacası keşiş Simeon’un inziva hücresiymiş. Simeon aziz
rütbesine ulaşmış ve çok saygı kazanmıştır. Çok gövdeli ve çok başlı olan bazı
peribacalarının içlerine şapel ve oturma mekanları oyulmuştur. Üç başlı
peribacalarının birinde Aziz Simeon adına yapılmış bir şapel ve inziva hücresi
bulunmaktadır. Dar bir baca vasıtasıyla ulaşılabilen hücrenin girişini antitetik
haçlar süslemektedir. İçinde ocak, oturma ve yatma mekanları ile ışık girmesini
sağlayan pencere aralıkları mevcuttur.
--------------------------------------------------------------------------------
Zelve
(3 km Güney)
Ulaşım: Belediye Otobüsü-Özel Araç-Yürüyüşe Uygun
Avanos’a 3 km uzaklıktaki Zelve, gezmekten en çok zevk alacağınız yerlerden
birisi, tırmanmaya ve keşfetmeye son derece elverişlidir.
Üç vadiden oluşan Zelve Ören Yeri, Kapadokya'da peribacalarının en yoğun olduğu
yerdir. Vadideki peribacaları sivri uçlu ve geniş gövdelidir.
Kaya oyma mekanlardaki trogloditik yaşamın ne zaman başladığı bilinmeyen Zelve,
özellikle 9. ve 13.yüzyılda hıristiyanların önemli yerleşim ve dini
merkezlerinden biri olmuş; aynı zamanda rahiplere ilk dini seminerler de bu
yörede verilmiştir.
Eski köy vadinin duvarlarına oyulmuş evlerden oluşuyordu. 1924 mübadelesinde,
Rumlar Yunanistan’a göçünce buraya Türkler yerleştirildi. 1952’de ise tamamen
boşaltıldı.
--------------------------------------------------------------------------------
Özkonak Yeraltı Şehri
(11 km Kuzey)
Ulaşım: Belediye Otobüsü-Özel Araç
Avanos'un kuzeyinde yer alan yeraltı şehri, İdiş dağının kuzey yamaçlarına
volkanik granit bünyeli tüf tabakalarının oldukça yoğun olduğu yere yapılmıştır.
Geniş alanlara yayılmış olan galeriler birbirlerine tünellerle bağlanmıştır.
Diğer yeraltı şehirlerinden farklı olarak katlar arası haberleşmeyi sağlayacak
çok dar ve uzun delikler bulunmaktadır. Düzgün oyulmuş odaların girişleri
kapatıldığında havalandırma da bu dar (5cm) ve uzun deliklerle sağlanmıştır.
Yine diğer yeraltı şehirlerinden farklı olarak sürgü taşından sonra, tünel
üzerine (düşmana kızgın yağ dökmek maksadıyla) delikler oyulmuştur.
Özkonak yeraltı şehrinde Kaymaklı ve Derinkuyu yeraltı şehrinde olduğu gibi hava
bacası, su kuyusu, şırahane ve sürgü taşları bulunmaktadır.
--------------------------------------------------------------------------------
Sarıhan Kervansaray
(4 km Güneydoğu)
Ulaşım: Özel Araç
Sarıhan'da Sema Gösterisi - Hergün Akşam
Sarıhan kervansarayı, doğu-batı bağlantısını sağlayan Aksaray-Kayseri
güzergahının Nevşehir sınırları içinde kalır. Avanos ilçesinin 4 km
güneydoğusundadır. II. İzzettin Keykavus zamanında - belki de onun tarafından -
1249 yılında yaptırılan Sarıhan 2000 m²'lik bir alanı kaplamaktadır.
Sarıhan'da yapı malzemesi olarak sarı, pembe ve devetüyü renginde, oldukça
düzgün kesme taşlar kullanılmıştır. Gerek anıtsal portalin, gerekse iç portalin
kapı kemerlerinde iki renkli taşlar kullanılmış, böylece dekoratif bir görünüm
sağlanmıştır. Üst kısımları yer yer yıkılan han, 1991 yılında restorasyonu
tamamlanarak orijinal haline getirilmiştir. Selçuklu sultanları, sultanhanların
en son örneklerinden olan Sarıhan'dan sonra han yaptırmamışlardır.
--------------------------------------------------------------------------------
Çeç Tümülüsü
(2 km Kuzeybatı)
Ulaşım: Özel Araç-Yürüyüşe Uygun
Avanos'un hemen yakınındaki 32 m. yüksekliğindeki Çeç tümülüsünün, Gordion,
Nemrut Dağı ve Karakuş (Adıyaman) gibi bir kral mezarı olduğu düşünülmektedir.
Ancak, henüz kazı çalışması yapılamadığı için tümülüs hakkında çok fazla bir
bilgiye sahip değiliz.
--------------------------------------------------------------------------------
Çavuşin
(3 km Güney)
Ulaşım: Belediye Otobüsü-Özel Araç-Yürüyüşe Uygun
Avanos'dan Göreme'ye giderken 2 km. sonra solda, çok eski yerleşimlerden biri
olan, kaya içine kurulu bu köyde eski yerleşim evlerini kaya kütlelerinde
görüyoruz. Bölgenin en önemli kiliselerinden Vaftizci Yahya Kilisesi buradadır.
--------------------------------------------------------------------------------
Çavuşin (Nicephorus Phocas) Kilisesi
(3 km Güney)
Ulaşım: Belediye Otobüsü-Özel Araç-Yürüyüşe Uygun
Oldukça yüksek tek nefli, beşik tonozlu, üç apsisli olan kilisenin narteksi
yılalmıştır. 964/965 yıllarına tarihlenmektedir.
Sahneleri: Tonozda müjde, ziyaret, bakireliğin ispatı, Mısır 'a kaçış, Yusuf un
ikinci rüyası, Havarilerin Tanrı yolunda görevlendirilmesi, üç müneccimin
tapınması, masum çocukların katliamı, Elizabeth'in takip edilişi, Zekeriya'nın
öldürülmesi; batı duvarında Yusuf ve Meryem deney sonrası, Beytüllahim'e
yolculuk, doğum, son yemek, ihanet, İsa'nın cehenneme inişi, vaftiz; kuzey
duvarında İsa Plarus önünde, İsa Golgota yoluna, İsa çarmıhta, İsa'nın ölümü;
güney duvarında Kudüs'e giriş, Lazarus'un diriltilmesi, kör adamın
iyileştirilmesi, İsa'nın çarmıhtan indirilmesi, kadınlar boş mezar başında;
apsis duvarında başkalaşım resmedilmiştir.
--------------------------------------------------------------------------------
Güllüdere (Aziz Agathangelus) Kilisesi
(5 km Güney)
Ulaşım: Belediye Otobüsü-Özel Araç-Yürüyüşe Uygun
Çavuşin köyüne yaklaşık 2 km uzaklıktaki Güllüdere vadisinin en soldaki kolunda
yer alır. Vadinin hemen başlangıcında, solda dik bir yamaç üzerine yapılmıştır.
Nef, dikdörtgen planlı, düz tavanlı ve geniş tek apsislidir. VI.-VII. yüzyıla
tarihlenen mimariye IX.-X. yüzyılda apsis ilave edilmiştir. Apsisteki iki ya da
üç fresk seviyesi apsisin devamlı olarak boyandığını gösterir. Madalyon içinde
tahtta oturan İsa'nın sağında ve solunda yer alan İncil yazarlarının sembolleri
simetrik olarak resmedilmiştir.
AVANOS BELEDİYESİ TÜRKİYE TURKEY POTTERY
Edited : Dr Alper Zobarlar Aile hekimi / Aile Hekimliği Uzmanı İzmir Fahrettin Altay ASM